By Jane Timbancaya-Urbanek

ANG PAGPROGRISO kono agalin sa panganti. Sa ‘keng seleng, ang manga tao nga nagaprogriso ay kadagmitan manga tao nga akaelam ig antigo ag panganti. Ang mapongaw dadi ay: kataman nga manga tao dadi digi kanaten ay nalipat den i ang abilidad nga magpanganti atetenged den da sa kaliliseden. Indi ren kabangon-bangon; imorat den ka tongkaw.

Ang kaliliseden para kanaken ay, isara sa kagrabian nga prisoan digi sa ibabaw i ang kalibotan. Kong malised kita — eket-eket kadagmitan ateng pagkaen, indi ta mapadal ateng manga bata sa manga iskwilan nga ateng naliliagan, ara’ pambakal i bolong kong agamarasakit kita, ara’ pambayad i ateng manga otang — animan indi kita ren kalebas doto sa ‘teng naotangan, agitey den da enged ateng kalibotan!

Indi ako poiding baritan i ang atetenged sa kaliliseden. Doro kong kakilala ang kaliliseden. Maboay nga timpo nga oltimo lambong indi ako kabakal kong beken agalin sa rilip. Linogaw pati ipon ang madagmit ingkakaen i akeng manga bata. Kong kaisan, sikad-sikad ig bagasay. Ta’y dato maman da lamang ang poiding bakalen i ateng tagmamaintek nga kwarta nga ingrereges i pakaigo! Wi, kalo’y sa Dios, dadi matatambek da ig mayad andang paglalawasen ig pagkabetang! Pormidio sa patikaseg ig sarig sa ‘teng Ginong Dios, napalagiawan amen da ang kaliliseden! Isarang rason sigoro ay atetenged nga maski maboay-boay nga timpo nga kami i ang manga bata agagi sa kaliliseden, ara enged kami nadoran i ameng panganti nga isarang adlaw, magasirak da enged ang adlaw ig kami kadadayon don sa pangaboing mayad-ayad.

Dorong malised sa ‘teng probinsyang Palawan. Labi pa ren ang manga tribo. Manga tao nga agaistar sa kabobokidan nga ara ingkikitan nga pirmaninti. Kaisan, kong swirtien, akakasirta ra i mabael-bael nga kita nga nagalin sa almaciga, rattan, ig pamboat i sawali. Piro, beken i pirmi. Sa timpo i lised labi pa ren kong manga bolan i Holio, Agosto, ig Siptiembre — maswirti sanda ren kong mi ingkakaen sandang kanen. Agapatobo pa i ang paray, mararaye-raye pa ang parantekan, animan, masig agoanta sanda i ang getem.

Ang sitoasion i ang manga tao nga agairistar sa barangay i ang Berong ig Aramaywan makori kanodato ‘nay. Dorong agamarasakit, dorong inglilisedan. Dorong ara i trabaho. Aga sarig sanda lamang sa pangkolikta i manga prodokto sa kageban pariho i ang rattan ig almasiga. Kong kaisan agaboat sanda ra i manga sawali, manga nigo ig manga libon-libon, mi tamping, labi pa ren ang manga Tagbanua.

Ang Berong Nickel Corporation ay isarang kompaniang manigmina i nikel nga ingtogotan i ang manga Tagbanua doto sa Berong ig Aramaywan nga magmina sa andang logar. Dia ang nikel nga dia maman ang ingboboat nga stainless steel — nga inggagamit sa pagparaboaten i matamang klasing manga garamiten. Sigon sa barita, ang mina i ang nikel sa parting Quezon ig Long Point dian sa Aborlan ang isara sa manga mababael nga diposito i nikel sa intirong kalibotan.

Pagseled i ang Berong Nickel Corporation, dorong Tagbanua ang akatrarabaho sa mina. Matama ren da ang akapayad-ayad i andang pagkabetang. Kong selengen mo ang manga Tagbanua sa Berong ig Aramaywan sa manga timpong dia– malilipay kaw. Matama kananda ang sa dadi mi manga bata reng aga aradal sa kolihio. Matama ren ang mi manga motorsiklo. Andang kita sa Berong Nickel Corporation nga ‘rinta’ i andang logta nga ingtatawag nga Ancestral Domain — o logta nga ingtagana i ang gobierno para kananda ay akabot don sa P14 ka milion. Mambeng ang Krismas dadi doto sa ka Tagbanuan sa Berong ig Aramaywan. Pitsa 7 Disyembre, ingompisan den i padara i ang Berong Nickel Corporation ang kwartang dia nga natimes tenged midio naboayan i tokod ang manga Tagbanua i asosasion nga aka rihistro sa Securies and Exchange Commission, nga magasarap i ang kwarta nga magalin sa kompania, nga maman ang narampangan nga boaten bago katatao ang kwarta nga dia kananda. Andang natokod nga organisasion omao ang Berong Aramaywan Tagbanua Assoication, Inc. o BATA.

Ang dorong ka tinlo nga natatabo sa Berong ig Aramaywan sa manga timpong dia ay: matama kananda dadi ang aga ompisa roman i panganti. Makokon ta nga ang adlaw i ang kayadan ay agamora ren sa Berong ig Aramaywan!

Social Markers

add to del.icio.us :: Add to Blinkslist :: add to furl :: Digg it :: add to ma.gnolia :: Stumble It! :: add to simpy :: seed the vine :: :: :: TailRank